Home DNA της Εβδομαδας (Ηλίας Κουτίνας) ΠΕΡΙ ΣΟΥΒΛΑΣ ΚΑΙ ΟΒΕΛΙΑ

ΠΕΡΙ ΣΟΥΒΛΑΣ ΚΑΙ ΟΒΕΛΙΑ

169

Πάσχα ελληνικό και οβελίας είναι δυο πράγματα αλληλένδετα. Όχι ότι δεν μπορούν να σταθούν και από μόνα τους, αλλά να πως να το κάνουμε, συνδοιασμένα σε απογειώνουν. «Το σούβλισμα του πατροπαράδοτου οβελία». Αν και η φράση θα φάνταζε πλεονασμός στην αρχαιότητα, αφού η λέξη οβελίας ήταν επίθετο και σήμαινε αυτόν που ψήνεται στη σούβλα. Πόσο μάλλον όταν λέμε θα ψήσουμε τον οβελία στη σούβλα…

ΤΙ καλύτερο να καταφύγει κάποιος στον σπεσιαλίστα Ν. Σαραντάκο: Οβελίας αρχικά ήταν οτιδήποτε ψήνεται στη σούβλα, ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές κάνει λόγο για οβελίαν άρτον, ψωμί στη σούβλα δηλαδή, αλλά έχει επικρατήσει πια να τη λέμε για το πασχαλινό αρνάκι. Η λέξη οβελός για τη σούβλα είναι αρχαία, ήδη ομηρική: οι ήρωες του Ομήρου κατ’ επανάληψη παρουσιάζονται να κόβουν κρέατα και να τα περνούν σε οβελούς. Και επειδή κάποτε θα χρησιμοποιήθηκαν μικροί οβελοί από μέταλλο ως μονάδες συναλλαγής, υπήρχε στην Αθήνα το νόμισμα οβολός που ήταν το ένα έκτο της δραχμής. Και με τον εξαίσιο συντηρητισμό της γλώσσας, δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά, κι ας έχει στο μεταξύ καταργηθεί η δραχμή, ακόμα μας ζητούν να συνεισφέρουμε τον οβολό μας.

*ΚΙ από κουβέντα σε κουβέντα, κυριολεκτικά: Βέβαια, ο οβελίας είναι λέξη αναστημένη από τους λογίους. Η σούβλα, πάλι, είναι δάνειο λατινικό, από το subula, που σήμαινε χοντρή βελόνα ή το σουβλί των παπουτσήδων, λέξη που εμφανίζεται ήδη από τον 3ο αιώνα μ.Χ. στη γραμματεία σε διάφορες περιγραφές βασανιστηρίων, και που επικρατεί εκτοπίζοντας τον οβελό. Υποκοριστικό της το σουβλάκι, που ήταν στην αρχή το καλαμάκι στο οποίο περνούσαν το κρέας. Ας μην εμπλακούμε στη διαμάχη Βορρά-Νότου για το αν είναι «λάθος» να λέμε σουβλάκι το φαγητό με τυλιχτή πίτα και γύρο.

ΜΕ την ευκαιρία, οβελός ήταν και η πέτρινη στήλη, ο σημερινός οβελίσκος. Που έμοιαζε με σούβλα, γιατί η απόληξή του είναι οξεία, μυτερή. Επιπλέον το εξοβελίζω, προφανώς συνδέεται, αφού σημαίνει αποβάλλω, προφανώς βγάζω από τον οβελό.

Η λέξη “οβελίας” προέρχεται από τον “οβελό” που σημαίνει σιδερένια ράβδος, η σούβλα, στην οποία περνιούνται κομμάτια κρέατος για ψήσιμο. Πλέον, με τη λέξη “οβελίας” δηλώνεται το αρνί που ψήνεται στη σούβλα το Πάσχα, παρόλο που αρχικά προσδιόριζε οτιδήποτε ψήνεται στη σούβλα.

Πως ξεκίνησε το έθιμο του σουβλίσματος του… οβελία;

Σαν έθιμο, έχει τις ρίζες του στο βιβλίο της Εξόδου της Παλαιάς Διαθήκης, είναι δηλαδή Ιουδαϊκής προελεύσεως.

Σύμφωνα με αυτό, η 10η και τελευταία πληγή που επεφύλαξε ο Θεός στους Αιγύπτιους, προκειμένου να πειστεί ο Φαραώ να επιτρέψει την έξοδο των Εβραίων, ήταν η θανάτωση όλων των πρωτότοκων γιων των Αιγυπτίων, αλλά και των πρωτότοκων ζώων τους από “Άγγελο Κυρίου”.

Προκειμένου οι εβραϊκές οικογένειες να μην είχαν την ίδια τύχη, καθεμία από αυτές θα έπρεπε να θυσιάσει ένα νεαρό αρνάκι ή κατσικάκι, για να ευλογηθεί από τον Θεό όλο το κοπάδι.

Το ζώο θα έπρεπε να είναι αρσενικό και αρτιμελές και δεν έπρεπε να σπάσει κανένα κόκαλο, ενώ με το αίμα του θα έβαφαν τις πόρτες των σπιτιών, ώστε να αναγνωρίζει ο Άγγελος τα εβραϊκά σπίτια και να αποφύγουν τη μοίρα των Αιγυπτίων.

Μια άλλη εκδοχή υποστηρίζει πως η θυσία του αρνιού γινόταν στα πλαίσια ποιμενικής γιορτής, ώστε ο θεός των ποιμνίων, δηλαδή της γονιμότητας, να πάρει το μερίδιό του και να εξασφαλιστεί η γονιμότητα του κοπαδιού.Το έθιμο, ωστόσο, μεταλλάχτηκε στο πέρασμα του χρόνου.

Το ψήσιμο του οβελία στην Ελλάδα

Το ψήσιμο του αρνιού στη σούβλα είναι καθαρά ελληνική συνήθεια, που προέρχεται κατά πάσα πιθανότητα από την ηπειρωτική Ελλάδα και τους βοσκούς της, που γιόρταζαν το Πάσχα στην ύπαιθρο.

Οι βοσκοί της υπαίθρου γιόρταζαν το Πάσχα σε χειμαδιά, οπότε δεν είχαν χτιστούς φούρνους για να ψήσουν. Στην περίπτωση αυτή, αρκούσε μια φωτιά, το μυτερό κλαδί και οι δύο διχάλες που τοποθετούνταν στο χώμα.

Τα νησιά, πολύ αργότερα το ενστερνίστηκαν, ενώ υπάρχουν περιοχές της Ελλάδας που προτιμούσαν και εξακολουθούν να ψήνουν το αρνάκι στο φούρνο, ακολουθώντας παραδοσιακές συνταγές και απολαμβάνοντας εξίσου γευστικό αποτέλεσμα.

Όπως και να το ψήσετε όμως, στη σούβλα ή στο φούρνο, ή ακόμη και σε παιδάκια στα κάρβουνα σας ευχόμαστε να είναι καλοφάγωτο με τους δικούς σας.

Μόνο να…εκεί που θα υψώνετε τα ποτήρια ευχόμενοι ο ένας στον άλλο Χριστός ανέστη, να θυμάστα πως δυο παλληκάρια Έλληνες στρατιωτικοί βρίσκονται έγκλειστοι στα μπουντρούμια του Ερντογάν, χωρίς να έχουν φταίξει σε τίποτα. Ας ευχηθούμε να έρθει και γι αυτούς η απελευθέρωση και να επιστρέψουν γρήγορα στην πατρίδα και στους δικούς τους.

Αλήθεια ποιος κουράζεται περισσότερο την Κυριακή του Πάσχα, Ο άνδρας ή γυναίκα;

Ας το δούμε πιο αναλυτικά λοιπόν.

Το ψήσιμο είναι μια δραστηριότητα στην οποία αναδεικνύεται το μαγειρικό ταλέντο ενός αληθινού άνδρα. Αυτός δεν είναι που κατά κανόνα ψήνει; Μόλις λοιπόν ένας άνδρας δηλώσει εθελοντής για ψήσιμο, ακολουθεί η εξής αλυσίδα γεγονότων:

Ο άνδρας βγάζει την ψησταριά και τα κάρβουνα. Ο άνδρας αράζει δίπλα με μια μπίρα.

Η γυναίκα του έχει φέρει την μπίρα. Η γυναίκα πλένει τη σχάρα. Η γυναίκα πάει στο μπακάλικο. Η γυναίκα πάει στο χασάπικο. Η γυναίκα πάει στο ζαχαροπλαστείο. Η γυναίκα ετοιμάζει τη σαλάτα και τα λαχανικά. Η γυναίκα ετοιμάζει τα κρέατα για το ψήσιμο. Η γυναίκα βάζει σε ένα δίσκο τα κρέατα με τα σχετικά μπαχαρικά και τα εργαλεία του ψησίματος. Η γυναίκα φέρνει έξω τη σχάρα καθαρή και τον δίσκο.

Ο άνδρας βάζει το κρέας πάνω στη σχάρα. Η γυναίκα μπαίνει στο σπίτι να στρώσει το τραπέζι. Η γυναίκα ρίχνει μια ματιά στα λαχανικά που βράζουν. Η γυναίκα ετοιμάζει το επιδόρπιο. Η γυναίκα βγαίνει ξανά έξω φωνάζοντας στον άνδρα της ότι καίγεται το κρέας. Ο άνδρας βγάζει το κρέας που παραψήθηκε από τη σχάρα και το πάει στη γυναίκα του. Η γυναίκα ετοιμάζει τα πιάτα και τα βάζει στο τραπέζι.

Ο άνδρας βάζει να πιούνε. Η γυναίκα μαζεύει το τραπέζι μετά και ετοιμάζει τον καφέ. Η γυναίκα σερβίρει τον καφέ και το επιδόρπιο.

Η γυναίκα ξεστρώνει το τραπεζομάντιλο και το τινάζει. Η γυναίκα πλένει τα πιάτα και συμμαζεύει την κουζίνα.

Ο άνδρας αφήνει την ψησταριά όπως είναι γιατί ακόμη καίγονται τα κάρβουνα. Ο άνδρας επίσης είναι που ρωτάει τη γυναίκα του αν χάρηκε που δεν μαγείρεψε και δεν κουράστηκε.

Η γυναίκα μουτσουνιάζει.

Ο άνδρας βγάζει το συμπέρασμα ότι οι γυναίκες δεν είναι ποτέ ευχαριστημένες.

Αυτή είναι η σειρά των πραγμάτων αγαπητοί μου.

ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΠΑΘΗ

Η εβδομάδα των Παθών περικλείνει μέσα της μια μελαγχολία η οποία δεν έχει την προέλευσή της αποκλειστικά και μόνο στο θρησκευτικό της περιχόμενο. Η διάθεση μας αλλάζει γιατί έστω και ασυνείδητα τοποθετούμε τον εαυτό μας μέσα στο κλίμα των ημερών. Ο καθένας από εμάς ως γνωστόν κουβαλά τον δικό του σταυρό και προσδοκά στη δική του ανάσταση.

Σύμφωνα με τον Σπινόζα τα ανθρώπινα πάθη, όπως η αγάπη, το μίσος, η οργή, ο φθόνος, η έπαρση, η ευσπλαχνία και οι υπόλοιπες διακυμάνσεις της ψυχής δεν είναι διαστροφές της ανθρώπινης φύσης, αλλά ιδιότητες που της ανήκουν, όπως ανήκουν στη φύση της ατμόσφαιρας η ζέστη και το κρύο.

Ειδικότερα, ακόμη κι όταν τα πάθη μάς καταδυναστεύουν, είναι αναγκαία κι έχουν καθορισμένες αιτίες, μέσω των οποίων μπορούμε να αντλήσουμε τη βαθύτερη γνώση του εαυτού μας. Θα λέγαμε, δηλαδή, ότι τα πάθη είναι ο δρόμος για την ανάσταση και την ψυχική αναγέννηση.

Υπάρχουν άνθρωποι, όμως, που είναι τόσο δεμένοι με τα βάσανά τους, ώστε υπηρετώντας ρόλους που τους καταδυναστεύουν, εξαιτίας του πολύ έντονου φόβου της αλλαγής, ζουν μια μαρτυρική ζωή. Μια ζωή, που ενώ διαρκώς «παθαίνουν» και ζουν δυστυχισμένοι, τη ζουν δίχως πάθος. Τι κάνει όμως έναν άνθρωπο που διαρκώς «παθαίνει» στη ζωή του, να μη μαθαίνει από τα λάθη και τις κακοτοπιές και, κυρίως, τι δένει τους ανθρώπους αυτούς στη δυστυχία;

Η επανάληψη του ανθρώπινου δράματος θυμίζει σε αρκετά σημεία, την επανάληψη του κοσμικού δράματος του Θεανθρώπου, η οποία και μας υποδεικνύει την πορεία προς την ανάσταση. Σε πείσμα, λοιπόν, των καιρών στην εποχή της κρίσης και των μεγάλων και μικρών απωλειών ανοίγεται μια δυνατότητα επαναξιολόγησης των δεδομένων της ύπαρξής μας και χάραξης ενός δρόμου προς την ελευθερία από τους καθημερινούς μας καταναγκασμούς και την αποτίναξη του άβολου εαυτού μας. Ο δρόμος αυτός είναι που οδηγεί στην αυτογνωσία και την απελευθέρωση από τα συναισθηματικά δεσμά και τις προσωπικές φυλακές που δημιουργούν οι άνθρωποι για να νιώθουν ασφαλείς. Οδηγεί, τελικά, στην αγάπη του εαυτού και των άλλων και στο δικαίωμα να ονειρευόμαστε μια καλύτερη ζωή.

Καλή (προσωπική) Ανάσταση!