Πολιτιστικά - Cultural

Συνέδριο: Πενήντα χρόνια μετά – Νέες προσεγγίσεις στη Δικτατορία των Συνταγματαρχών

Πενήντα χρόνια μετά – Νέες προσεγγίσεις στη Δικτατορία των Συνταγματαρχών

Στις 20-23 Απριλίου ιστορικοί της σύγχρονης Ελλάδας αλλά και πρωταγωνιστές του αντιδικτατορικού αγώνα στην Ελλάδα και το εξωτερικό συναντήθηκαν σε ένα εξαιρετικό συνέδριο με τίτλο «Πενήντα χρόνια μετά: νέες προσεγγίσεις στη Δικτατορία των Συνταγματαρχών». Το συνέδριο διοργάνωσε το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, όπου και έγινε, και τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Οι διεθνείς σχέσεις της χούντας, η σχέση της με την Εκκλησία τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Διασπορά – ειδικά στη Βόρεια Αμερική που μας αφορά – η οικονομική και «πολιτιστική» πολιτική της χούντας έφεραν στο προσκήνιο νέες πηγές και νέες προσεγγίσεις για το πιο συγκλονιστικό γεγονός (μαζί με την εισβολή της Κύπρου που ήταν η συνέπεια και ο λόγος της πτώσης της δικτατορίας) της σύγχρονης ιστορίας της χώρας μετά τον εμφύλιο. Νέοι κυρίως ιστορικοί, αλλά και μεγαλύτεροι σε ηλικία μελετητές και στελέχη του αντιδικτατορικού αγώνα (Γεράσιμος Νοταράς, Γιάννης Τζανετάκος, κ.α.) συζήτησαν και εμπλούτισαν τις γνώσεις όσων παρακολούθησαν (και ήταν πολλοί όλες τις μέρες) για μια σειρά από θέματα που συνεχίζουν να απασχολούν όσους γράφουν για την περίοδο της δικτατορίας. Ποιος ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών στην προετοιμασία και την οργάνωση του πραξικοπήματος; Υπήρχε διαφορά μεταξύ «μεγάλης χούντας» (παλατιού και στρατηγών) και «μικρής χούντας» (συνταγματαρχών και άλλων χαμηλόβαθμων στρατιωτικών) ή απλά η δεύτερη ήταν ο επιχειρησιακός βραχίονας της πρώτης έτσι κι αλλιώς;

Νέες προσεγγίσεις σε πολύ σημαντικά κεφάλαια της ιστορίας της δικτατορίας όπως οι τρόποι βασανισμού και η χρήση της μουσικής ή ήχων, η επιλογή συγκεκριμένων τραγουδιών και η βασανιστική επανάληψή τους στη διαπασών συνδυαζόταν με άλλες περισσότερο βίαιες αλλά εξίσου επώδυνες πρακτικές όπως το ξύλο, η ορθοστασία, εικονικές εκτελέσεις κ.α. Ο ρόλος της Δεξιάς και πώς ορίζεται αυτή και συγκεκριμένα πώς αντέδρασαν τα στελέχη της δεξιάς παράταξης ήταν ένα ακόμα πολύ ενδιαφέρον θέμα του συνεδρίου. Ο Τ. Κωστόπουλος και η Δ. Κολτσίδα μίλησαν για τις «φυλές» της δεξιάς, διακρίνοντας τους πιο μετριοπαθείς που αποστασιοποιήθηκαν νωρίς από όσους πρόθυμα συμπράξανε και συνεργάστηκαν με αντάλλαγμα υπουργικές θέσεις, θέσεις γραμματέων, και άλλα προνόμια.

Πολύ ενδιαφέρουσα και η ενότητα για τα οικονομικά της χούντας. Μια από τις πιο διαδεδομένες πλάνες είναι η πετυχημένη δημοσιονομική πολιτική της δικτατορίας και η συνέχεια του «οικονομικού θαύματος» της περιόδου Κων. Καραμανλή – Γεωργ. Παπανδρέου (1956-1965), η οποία έχει διαψευσθεί με σειρά εγγράφων αλλά και από την κατάσταση των δημόσιων οικονομικών την περίοδο της μετάβασης.

Δύο συνεδρίες, η μία με θέμα τα δημόσια / τεχνικά έργα την περίοδο και η δεύτερη για την οικονομία και την οικονομική πολιτική του καθεστώτος ανέλυσαν τις επιχειρηματικές στρατηγικές του απριλιανού καθεστώτος σε κλάδους όπως η καπνοβιομηχανία, αλλά και προσπάθειες θεσμικού εκσυγχρονισμού και διαμόρφωσης οικονομικής πολιτικής, όπως διαφαίνεται μέσα από το παράδειγμα της δημιουργίας του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης. Η έμφαση κάποιων ανακοινώσεων στην επαρχία και σε πόλεις άλλες εκτός από την Αθήνα, όπως η Θεσσαλονίκη και η Καβάλα τόνισαν τη διάσταση και εμπειρία της δικτατορίας στην επαρχία, όπου η χούντα ήταν πολύ πιο σκληρή, καθώς πάτησε πάνω σε ήδη συντηρητικές κοινωνίες, ενώ αντίθετα η ανωνυμία της Αθήνας εξασφάλιζε κάποιες πολύ μικρές ελευθερίες. Πολύ ενδιαφέρουσα και η συνεδρία για την «Ιστορία και Μνήμη: ανασυγκροτώντας το εθνικό παρελθόν», όπου συζητήθηκε η συγγραφή και διανομή σχολικών εγχειριδίων για την οικοδόμηση της εθνικοφροσύνης των μαθητών / μαθητριών, και η διαμόρφωση της προσφυγικής μνήμης εκείνη την περίοδο, όπου σε μικρότερο βαθμό συζητήθηκε η στάση προσφυγικών σωματείων απέναντι στη δικτατορία. Εκεί αναδείχθηκαν οι διαφορετικές στάσεις των σωματείων.

Η αμφισβήτηση του καθεστώτος βέβαια ήταν επίσης κεντρική σε μια από τις συνεδρίες, όπως η αντίσταση και η πρόσληψη της Χιλής του Αλιέντε (θέμα που αφορά και την ιστορία του αντιδικτατορικού αγώνα στο Τορόντο), όπως και αναστοχασμοί και απολογισμοί για την περίοδο από τη δικτατορία στη Μεταπολίτευση, με θέματα όπως η μορφή πάλης της Δημοκρατικής Άμυνας για την ανατροπή της δικτατορίας, αλλά και το κοινωνικοπολιτικό όραμα για τη μεταχουντική εποχή, η στρατηγική και τακτική αντιμετώπιση της «φιλελευθεροποίησης» του καθεστώτος.

Στα πλαίσια του συνεδρίου είχα την ευκαιρία να παρουσιάσω για πρώτη φορά μέρος του αρχείου που συγκεντρώνουμε στο Πανεπιστήμιο York για την ιστορία των Ελλήνων του Καναδά και συγκεκριμένα μέρος της συλλογής που μας δώρισε ο Γιώργος Παπαδάτος, από τους κεντρικούς πρωταγωνιστές της αντιδικτατορικής πάλης στο Τορόντο την περίοδο 1969-1974. Ο τίτλος της ανακοίνωσης ήταν «Μετανάστες ακτιβιστές. Ο αντιδικτατορικός αγώνας στον Καναδά». Μέσα από τη συλλογή των εγγράφων, εφημερίδων, φωτογραφιών που περιλαμβάνει το αρχείο, αναδεικνύονται ξεκάθαρα τρία στοιχεία: η άμεση αντίδραση και οργάνωση κάποιων μεταναστών αμέσως μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, η μεγάλη επιτυχία των διαδηλώσεων κατά της επίσκεψης του βασιλικού ζεύγους τον Σεπτέμβρη του 1967 που όμως στράφηκαν ουσιαστικά και ρητά κατά της δικτατορίας, η ύπαρξη συγκροτημένου και δραστήριου αντιδικτατορικού μετώπου πριν ακόμα τον ερχομό του Ανδρέα Παπανδρέου και του Π.Α.Κ. το 1969 στο Τορόντο, και τρίτο στοιχείο ο ρόλος των νεοφερμένων μεταναστών, ανδρών και γυναικών, στην ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος. Στην ίδια συνεδρία μάθαμε για την αντιδικτατορική δράση των Ελλήνων εργατών στην Ολλανδία και την οργάνωση των Ελλήνων φοιτητών στο Παρίσι. Είναι σίγουρο ότι μένει πολύ δουλειά να γίνει ακόμα και με προφορικές ιστορίες των πρωταγωνιστών (Παπαδάτος, Δραΐνας, Μπελεγρής, Σκουλάς, αλλά και άλλων) – οι δύο πρώτοι μάλιστα ήταν παρόντες στην ανακοίνωση του συνεδρίου – καθώς δεν πρέπει να χαθούν οι μαρτυρίες και οι αναμνήσεις τους από την περίοδο.

Η σημαντική αυτή πτυχή της πρόσφατης ιστορίας της ελληνικής παροικίας στο Τορόντο και τον υπόλοιπο Καναδά ήδη έχει ερευνηθεί αναλυτικά στη διατριβή του Κρις Γράφου στο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου York που ολοκληρώθηκε πρόσφατα και ελπίζουμε να εκδοθεί σύντομα. Είναι σίγουρο ότι σε συνδυασμό με άλλες αρχειακές συλλογές που υπάρχουν και ελπίζουμε να γίνουν προσβάσιμες σε ερευνητές σύντομα, η ιστορία της ελληνικής παροικίας στο Τορόντο έχει αρχίσει να γράφεται με συστηματικό τρόπο και να γίνεται γνωστή και στην Ελλάδα. Η συλλογή συνεντεύξεων από την ερευνητική μας ομάδα στο Πανεπιστήμιο του York για την ιστορία της μετανάστευσης την περίοδο 1955-1975 που μόλις έχει ξεκινήσει ελπίζουμε ότι θα συνεισφέρει σημαντικά σε αυτήν την προσπάθεια.

——————————————

* Σάκης Γκέκας

Hellenic Heritage Foundation Έδρα Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας 

York University

agekas@yorku.ca

——————————————

Το πρόγραμμα του συνεδρίου βρίσκεται στην ιστοσελίδα των ΑΣΚΙ:

http://askiweb.eu/index.php/el/2015-09-21-08-27-59/2015-09-21-09-40-15/230-2016-09-26-08-42-33

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *