Home Απόψεις Είναι ο Καπιταλισμός

Είναι ο Καπιταλισμός

223

γράφει ο Πλάτων Ρούτης

Θα  ξεπεράσουμε την εισαγωγή για το τι είναι ο καπιταλισμός και την κριτική σε αυτόν. Την κριτική αυτή την έκανε ο μεγάλος φιλόσοφος Μαρξ το 1867. Εμείς εδώ στο πολύ σύντομο σημείωμα θα δούμε συνοπτικά που τελικά βρίσκεται ο καπιταλισμός και τις επιπτώσεις του στην κοινωνία.

Όπως πολύ σωστά πρόβλεψε ο Μαρξ τότε, ο καπιταλισμός είναι ένα κοινωνικό-οικονομικό σύστημα που βασίζεται στην εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο.  Στο καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα τα μέσα παραγωγής μηχανήματα κτίρια και υποδομές βρίσκονται στην ιδιωτική ιδιοκτησία. Τα εμπορεύματα ή οι υπηρεσίες που παράγουν οι καπιταλιστές πρέπει να είναι ανταγωνιστικά στις τιμές και για αυτόν κυρίως τον λόγο προσπαθούν να έχουν χαμηλό κόστος παραγωγής. Πετυχαίνουν το χαμηλό κόστος παραγωγής με το να έχουν αυξημένη την παραγωγή με λιγότερους εργαζόμενους και με χαμηλά μεροκάματα, αποδοχές.
Επειδή λοιπόν ο καπιταλισμός είναι ένα κοινωνικό σύστημα που βασίζεται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και η κινητήρια δύναμη του είναι το όσο δυνατόν μεγαλύτερο κέρδος, είναι ταυτόσημος σε κάθε του βήμα με την μαζική υπαγωγή σε καθεστώς εξαθλίωσης τεράστιων μαζών. 

Ο νόμος στο καπιταλιστικό σύστημα είναι η συνεχή αύξηση της παραγωγής και αυτοί που τον υποστηρίζουν λένε ότι αυτό είναι καλό γιατί υπάρχουν περισσότερες επιλογές για όσους μπορούν να το αντέξουν οικονομικά. Αυτό είναι το σημαντικό “αν μπορούν να το αντέξουν οικονομικά;” Από την άλλη μεριά ο καπιταλισμός είναι εκ φύσεως εκμεταλλευτικός και οδηγεί σε μια άγρια διαιρεμένη κοινωνία που καταπιέζει τις εργατικές τάξεις για την αύξηση της παραγωγής με το χαμηλότερο δυνατόν κόστος υπέρ του κέρδους των πλούσιων καπιταλιστικών επιχειρήσεων και των ιδιοκτητών. 

Η ανάπτυξη της βιομηχανίας και η συγκέντρωση της παραγωγής σε όλο και μεγαλύτερες επιχειρήσεις είναι μια από τις πιο χαρακτηριστικές ιδιότητες του καπιταλισμού. Αυτή η συγκέντρωση της παραγωγής σε ένα ορισμένο βαθμό ανάπτυξης της οδηγεί από μόνη της, στο μονοπώλιο. Η γέννηση του μονοπωλίου από τη συγκέντρωση γενικά της παραγωγής αποτελεί τον βασικό νόμο του σύγχρονου σταδίου ανάπτυξης του καπιταλισμού. Τα πολύ μεγάλα μονοπώλια πνίγουν τα μικρά και συγκεντρώνουν όλο και περισσότερο την παραγωγή. Ενώ η ντόπια αγορά έχει κορεστεί,  εξάγουν τα προϊόντα τους σε χώρες στο εξωτερικό.  Αυτή η επέκταση σε άλλες χώρες δημιουργεί τους ανταγωνισμούς και εχθροπραξίες μεταξύ των μονοπωλίων. Αυτοί οι ανταγωνισμοί αντανακλώνται και ως ανταγωνισμοί ανάμεσα στα καπιταλιστικά κράτη τους οποίους βεβαίως αν δεν κατορθώσουν να τους αντιμετωπίσουν μέσω συμβιβασμών και συμφωνιών, χρησιμοποιούν άλλα μέσα, δηλαδή τον πόλεμο για το εδαφικό ξαναμοίρασμα και την ανακατάταξη των εμπορικών σχέσεων.

Αναπόφευκτα είναι νόμος του καπιταλισμού η ανάπτυξη του να συνοδεύεται με ένα μεγάλο ανθρώπινο κόστος. Επειδή όπως είπαμε νωρίτερα ο καπιταλισμός είναι ένα κοινωνικό σύστημα που βασίζεται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο για τη συγκέντρωση μεγαλύτερου κέρδους σε χέρια μερικών καπιταλιστών, σε κάθε του βήμα είναι νόμος του να δημιουργεί ένα καθεστώς εξαθλίωσης τεράστιων μαζών. 

Η εξαθλίωση τεράστιων μαζών γίνεται με τους συμπιεσμένους μισθούς σε πολύ χαμηλά επίπεδα και με την ανεργία και αυτό είναι ένα πρόβλημα που από την φύση του δεν μπορεί να λύσει το καπιταλιστικό σύστημα και το πρόβλημα εντείνεται ραγδαία σήμερα. Η ανεργία είναι η μάστιγα των λαϊκών μαζών ειδικά σε περιόδους κρίσεις του συστήματος που συνεχώς επαναλαμβάνονται σε πολύ συχνά χρονικά διαστήματα. Αυτό συμβαίνει επειδή με την κυριαρχία της νεοφιλελεύθερης οικονομίας παρατηρούμε έναν τύπο ανάπτυξης που δεν δημιουργεί σε σημαντικό βαθμό νέες θέσεις εργασίας. Με το απότομο άνοιγμα των παγκόσμιων αγορών τη δεκαετία του ’70 η ισορροπία κεφαλαίου και εργασίας εξαφανίζεται αφού το κεφάλαιο αποκτά μια κινητικότητα που το κράτος-έθνος δεν μπορεί πια να ελέγξει. Κάθε φορά που προσπαθεί να επιβάλει αυστηρούς ελέγχους εντός των εθνικών συνόρων, οι επιχειρήσεις έχουν τη δυνατότητα φυγής σε χώρες όπου η εργασία είναι φτηνή και η εργατική νομοθεσία ελλιπής, καχεκτική ή ανύπαρκτη.

Βέβαια, αυτή η μικρή χούφτα έχει και …ονοματεπώνυμο. Πρόκειται για την ακόμα μικρότερη χούφτα εκείνων των ανά τον κόσμο 300 Κροίσων (πρόκειται για τις πολυεθνικές και τα αφεντικά τους), που, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ, αυτοί από μόνοι τους κατέχουν το 45 – 50% του παγκόσμιου πλούτου!

Όπως, μάλιστα, τονιζόταν σε σχετική μελέτη της “Herald Tribune”,στο διάστημα 1990 – 1995 οι 200 ισχυρότερες πολυεθνικές του πλανήτη αύξησαν τα κέρδη τους κατά 75% Ενώ, δε, οι δραστηριότητες των εν λόγω εταιριών ξεπερνούσαν τότε το 25% της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας, το ποσοστό του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού που απασχολούσαν ήταν μόλις το 0,75% και, σύμφωνα με την έκθεση, θα έβαινε συνεχώς συρρικνούμενο για τα επόμενα χρόνια.

Αποκαλυπτικά, επίσης, είναι τα στοιχεία που περιέχονται στο τελευταίο βιβλίο του Ν. Τσόμσκι,όπου γίνεται αναφορά στις εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών και τονίζεται ότι  το χάσμα ανάμεσα στο πλούσιο 20% και το φτωχό 20% του πλανήτη, αυξήθηκε από το 1960 έως το 1989 κατά 50%! Αν, δε, αφήσουμε τα πράγματα στη νεοφιλελεύθερη παγκόσμια αγορά, τότε, κατά τον Τσόμσκι, κάθε δυο ώρες 1.000 παιδιά θα πεθαίνουν από ασθένειες, που μπορούν εύκολα να προληφθούν και σχεδόν διπλάσιος αριθμός γυναικών (δηλαδή 2.000 γυναίκες ανά δυο ώρες) θα πεθαίνουν ή θα υφίστανται σοβαρές διαταραχές κατά την εγκυμοσύνη ή τη γέννα, λόγω έλλειψης φαρμάκων ή περίθαλψης.

Ένα χρόνο νωρίτερα, τον Οκτώβρη του 1997, με αφορμή την Παγκόσμια Μέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας, η UNISEF άφησε τους πάντες άφωνους με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε. Σύμφωνα, λοιπόν με τα στοιχεία.

  • Περίπου 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πλήττονται από τη φτώχεια, ενώ εξ αυτών τα 650.000.000 είναι παιδιά.
  • Στις αναπτυσσόμενες χώρες το 1/3 των παιδιών κάτω των 5 ετών, δηλαδή 200.000.000 παιδιά, υποφέρουν από υποσιτισμό. Αποτέλεσμα: Ο υποσιτισμός είναι η αιτία που οδηγεί στο θάνατο 12.000.000 παιδιά ετησίως!
  • Περίπου 250.000.000 παιδιά σε όλο τον κόσμο υποφέρουν από έλλειψη βιταμίνης “Α” με αποτέλεσμα, ετησίως, περίπου 250.000 παιδιά να τυφλώνονται.
  • Ενας αριθμός που ξεπερνά τα 5.700.000 ανθρώπους έχουν γεννηθεί με κρετινισμό, επειδή οι μητέρες τους έπασχαν από έλλειψη ιωδίου κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Στην πρόσφατη, δε, συνέλευση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εργασίας,στη Γενεύη, δόθηκε το ακόλουθο στοιχείο: Περισσότερα από 250.000.000 είναι τα παιδιά ηλικίας 5 έως 14 ετών (!) που εργάζονται σήμερα στις αναπτυσσόμενες χώρες του πλανήτη, ενώ από αυτά τα 60.000.000 εργάζονται κάτω από απάνθρωπες συνθήκες.

Η θέση της Ελλάδας στο καπιταλιστικό σύστημα. 

Η Ελλάδα είναι μια τυπική περίπτωση χώρας με ενδιάμεση θέση στο σύστημα του ιμπεριαλισμού. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει – μεταξύ άλλων – ότι η Ελλάδα έχει κι αυτή τους λίγους (πολύ λίγους) Κροίσους της, ότι έχει τους πολλούς (μα πάρα πολλούς) φτωχούς της, τους ριγμένους στο περιθώριο, είτε της απόλυτης, είτε της σχετικής εξαθλίωσης του καπιταλιστικού “παράδεισου”.

Σήμερα ένας στους τρεις μισθωτούς στον ιδιωτικό τομέα έχει καθαρό μισθό 327 ευρώ, ενώ περίπου 1,5 εκατομμύριο συνταξιούχοι καλούνται να τα βγάλουν πέρα με 4.500 ευρώ τον χρόνο. Στατιστικά στοιχεία και μελέτη του ομότιμου Καθηγητή του Παντείου Σάββα Ρομπόλη, που επικαλείται η εφημερίδα «Τα Νέα», δείχνουν ότι σήμερα το 48% του πληθυσμού, δηλαδή 5,1 εκατομμύρια άτομα, ζει κάτω από το όριο της φτώχειας, που είναι 382 ευρώ τον μήνα. Και από αυτό το 48% υπάρχουν 1,5 εκατομμύρια άτομα που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, δηλαδή κάτω από 182 ευρώ τον μήνα.

Αν δεν αποφευχθεί η νέα μείωση των συντάξεων από το 2019 και ακολουθήσει η μείωση του αφορολογήτου από το 2020, οι συνθήκες φτώχειας αναμένεται να επιδεινωθούν δραματικά.

Με τις νέες περικοπές που έρχονται στις συντάξεις από το 2019 (μαζί με τη μείωση του αφορολογήτου) η μέση σύνταξη θα φθάσει στα 450 ευρώ, ενώ για τους συνταξιούχους τα δίδυμα προ νομοθετημένα μέτρα θα επιφέρουν στο ετήσιο εισόδημά τους μια μείωση που θα αντιστοιχεί σε ένα έως τρία μηνιάτικα.

Το 2009 το ποσοστό της ακραίας φτώχειας στην Ελλάδα δεν ξεπερνούσε το 2,2% του πληθυσμού. Το 2011, το ποσοστό ανέβηκε σε 8,9%. Το 2015 στο 15%, δηλαδή σε 1.647.703 πολίτες.  Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2017, το 50% των φτωχών κατέχουν εισόδημα κάτω από 3.178 ευρώ, ετησίως, ανά άτομο. Ακόμη χειρότερα, με βάση τα στοιχεία της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής 2017, ο πληθυσμός που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό ανέρχεται στο 34,8%, δηλαδή σε 3.701.800 άτομα του πληθυσμού της χώρας.